خانه / دیگر خواندنی ها / آیین شب یلدا در استان مرکزی

آیین شب یلدا در استان مرکزی

شب یلدا شب خوش‌آمدگویی و استقباله. شب خیرمقدم به روشناییه و خورشید. شبی که فقط به‌خاطر یک دقیقه بیشتر کنار هم بودن، جشن گرفته می‌شه! نه به‌خاطر این‌که یک دقیقه زمان زیادیه؛ صرفا به‌خاطر این‌که یادمون باشه دورهم بودن چقدر مهمه؛ چقدر شیرینه و چقدر به‌خصوص در این روزهای پرتکنولوژی جاش خالیه و نیازش حس می‌شه؛ شاید اگر گذشتگان می‌دونستند که یه روزی ما به این شدت درگیر تکنولوژی‌های زمان می‌شیم، ‌یک هفته یا یک ماه برای اون یک دقیقه جشن می‌گرفتند تا ما در سده‌ها و هزاره‌های بعد، بیشتر به‌ خودمون و اطرافیان‌مون یادآوری کنیم که ارزش حتی ۱دقیقه بیشتر، چقدر زیاد و پر اهمیته.

شب یلدا در استان مرکزی:

مردم استان مرکزی هم مثل خیلی از استان‌های دیگه برای شب یلدا مراسم ویژه‌ای داشتند و این آیین همچنان در بعضی محل‌ها و شهرهای این استان، اجرا می‌شه. اما آیین شب یلدا در استان مرکزی از دیرباز در سه شب متوالی باعناوین شب “چله‌بزرگه”، “چله وسطی” و “چله‌کوچیکه” برگزار می‌شده و خویشان و دوستان سفره‌ای از مهر رو می‌گشودند و از هر دری سخنی می‌گفتند. یکی از آیین‌های ویژه یلدا در استان مرکزی دیدار بزرگان فامیل بوده و هست. در شب‌های چله افراد فامیل،‌ دور کرسی چوبی جمع می‌شدند و به قصه‌های بزرگترها گوش می‌دادند. زنان و دختران روستایی در گرگ و میش شب‌های چله با شور وشوق زیادی، تدارک غذا و تنقلات ویژه این شب رو مهیا می‌کردند و برای گذروندن ساعات خوش در کنار فامیل، لحظه‌شماری می‌کردند.‌

عروس و داماد نقش اصلی نمایش شب یلدا:

در شب یلدا خانواده‌های فامیل و عروس و دامادها به دیدن بزرگترها می‌رفتند و در اون‌جا بعد از خوردن شام، انواع میوه و شیرینی میل می‌کنند و تا نیمه‌های شب، شعر، قصه و کتاب حافظ می‌خوندند، در این شب هفت نوع خوراکی و تنقلات از جمله هندوانه می‌خوردند. خانواده‌های داماد که دختری رو به نامزدی پسرشون انتخاب کرده بودند، هدیه‌ای برای او می‌فرستادند. در اکثر روستاها در شب چله گوسفندی رو که در فصل بهار و تابستان پروار کرده‌ بودند، ذبح کرده و برای شام مهمون، می‌پختند. در منطقه ساوه از مراسم بسیار زیبا و پسندیده مردم در این شب، فرستادن هدیه‌ای از طرف خانواده داماد برای خانواده عروس هست. این هدایا معمولا شام، میوه، شیرینی و … هست. خانواده عروس هم در ظروف هدایا یک جفت جوراب یا دستکش پشمی به عنوان پاسخ به حرمت خانواده داماد می‌گذاشتند.

شعرخوانی در شب یلدا:

در این شب بعد از صرف شام و خوندن دعای شکر درپای سفره شب یلدا، همه در کنار هم، از شادی‌ها و غم‌ها، موفقیت‌ها، اعتقادات، امیدها و ترس‌هاشون می‌گفتند. بزرگترها و ریش‌سفیدهای فامیل در این شب علاوه بر خوندن اشعار حافظ، سعدی و فردوسی، خاطرات و داستان‌های کهن ایران زمین رو برای اعضای خانواده نقل می‌کردند. در شب یلدا، بزرگترها با کودکان هم بازی می‌شدند، «پر یا پوچ»‌ دزد بازی و مشاعره از جمله بازی‌ایی است که در شب چله در مناطق مختلف استان مرکزی با مشارکت همه اعضای خانواده رواج داشت.

اتلیک رسمی زیبا در استان مرکزی:

یکی دیگر از مراسم شب یلدا در این استان، کشتن گوسفند مخصوصی به نام «اتلیک» بود. روستاییان این نوع گوسفند رو در فصل تابستان از بین گوسفندان خود جدا می‌کردند و به خوبی اون‌ها رو پروار می‌کردند تا برای زمستان خوب چاق و فربه بشن. به محض این که زمستان فرا می‌رسید، گوسفندان پروار رو سر می‌بریدند و از اون غذای بسیار لذیذی برای شام شب چله تهیه می‌کردند. این شام رو در اصطلاح محلی «اتلیک شامو» می‌نامیدند. در ضیافت این شام معمولا هر خانواده همسایه‌ها و بستگان نزدیک خود رو دعوت می‌کرد. غذای مخصوص این شام جگر و دل و قلوه گوسفند بود که با سیب زمینی سرخ شده تهیه می‌شد و به اون «جزلاق» می‌گفتند. جزلاق در واقع همون غذای جغول بغول معروفه. شربت شیره انگور که به اون سرکه معمولی اضافه می‌کردند، هم زینت بخش سفره شام شب چله بود. این شربت به نام ترشی شربت مشهوره.

مراسم شب چله در روستاها و شهرهای استان مرکزی با کمی تفاوت به همین صورت برگزار می‌شد. مردم شهر مأمونیه در شب چله گوسفندی رو ذبح کرده و شام کله پاچه می‌خوردند.

ارامنه استان مرکزی و آیین شب یلدا:

در روستای «چناقچی بالا» از توابع مأمونیه ، در شب چله ارامنه در کلیسا تجمع می‌کردند و بعد از دعا خوندن، اون‌هایی که تازه داماد شدند، در حیاط یا جلوی کلیسا آتش روشن کرده و هرکس مقداری از آتش رو برداشته و به خانه خود می‌برد و از روی آن می‌پریدند.

محلات و شب یلدا:

در محلات در این شب افراد خانواده دور هم جمع می‌شدند و شاهنامه یا کتاب امیر ارسلان نامدار رو می‌خوندند.در «چهل رز» و نیم ور در شب یلدا سفره هفت سین درست می‌کردند و در اون هفت نوع خوراکی که با حرف «سین» شروع می‌شد مثل سنجد، سیب، سه پستان، سمنو، سرکه و سبزی می‌گذاشتند.

شب یلدا در دلیجان:

در شهر دلیجان در شب چله کدو حلوایی رو قطعه قطعه کرده و اون رو با آب می‌پختند و اون رو به عنوان دسر می‌خوردند. یکی دیگه از خوراکی‌هایی که حتما در این شب می‌خوردند، زردک (هویج زرد، هویج بومی) بود. اون رو مثل کدو می‌پختند و یا اون رو به صورت خام می‌تراشیدند و ریش ریش می‌کردند و بعد اون رو می‌خوردند. اون‌ها معتقد بودند باید حتما روی اون آب خورد، چون بر این باور بودند که زردک می‌گه: آبم بده تا توی آبت اندازم!

درباره‌ی پریسا باصره‌منش

من پریسا باصره‌منش هستم، فارغ‌التحصیل رشته مالتی‌مدیا (چندرسانه‌ای) از دانشگاه هنر تبریز. عاشق ادبیات، زبان فارسی و دنیای واژه‌ها هستم و یک سالی هست که در آچاره می‌نویسم.

همچنین ببینید

آداب و رسوم شب یلدا در اصفهان

شبی که در اون انار عشق رو دونه‌دونه می‌کنیم؛ هندوانه‌ای که طراوت تابستون رو به …

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

[Forwarded from Maede Rajabi]