هر آنچه که باید در مورد کلاچ ماشین بدانید (معرفی کامل کلاچ)

کلاچ ماشین هماهنگی بی‌نقص بین موتور و گیربکس را فراهم می‌کند و امکان تغییر دنده‌ها، شروع حرکت و کنترل سرعت را به شما می‌دهد. در واقع این قطعه بسیار مهم، تضمین‌کننده عملکرد روان و بدون نقص خودرو است. اما وقتی کلاچ خودرو دچار مشکل شود، رانندگی می‌تواند به تجربه‌ای پر از دردسر و هزینه‌های اضافی تبدیل شود.

نبود یک کلاچ سالم با علائمی مانند بوی سوختگی، مشکل در تعویض دنده و کاهش شتاب همراه است و می‌تواند خودرو را به کابوسی متحرک تبدیل کند. در ادامه هر آنچه که باید در مورد کلاچ خودرو باید بدانید آورده شده است تا اطلاعاتتان در مورد این بخش مهم تکمیل شود. پس حتما ادامه این مطلب را حتما بخوانید.

کلاچ ماشین چیست؟

این بخش از خودرو  یک دستگاه مکانیکی است که قدرت موتور را از جعبه دنده جدا و وصل می‌کند؛ در نتیجه این امکان را فراهم خواهد کرد تا دنده‌ها به‌طور روان تغییر کنند؛ در واقع کلاچ یکی از اجزای ضروری سیستم انتقال دستی است و به‌عنوان واسطه بین موتور و چرخ‌ها عمل می‌کند.

در نظر داشته باشید که کلاچ به‌عنوان پل ارتباطی بین موتور و چرخ‌ها عمل می‌کند. این قطعه باعث می‌شود که خودرو از حالت سکون حرکت کند و شتاب بگیرد، کاهش سرعت داشته باشد و دنده‌ها بدون آسیب به جعبه دنده یا متوقف شدن موتور تعویض شوند.

چهار قسمت اصلی کلاچ ماشین

یک کلاچ ماشین از چهار جزء اصلی تشکیل شده است. همه این بخش‌ها هماهنگ با یک کار می‌کنند تا خودرو به نرمی کار کند. در زیر به بررسی این چهار قسمت پرداخته‌ایم.

 دیسک کلاچ

دیسک کلاچ یک جزء دایره‌ای شکل در سیستم کلاچ خودرو است که روکش‌های اصطکاکی در هر دو طرف خود دارد. این قطعه بین فلایویل موتور و شفت ورودی گیربکس قرار گرفته است و این دو جزء را به هم متصل و جدا می‌کند.

• صفحه کلاچ: صفحه کلاچ یک قطعه مهم در سیستم کلاچ خودرو است. این قطعه با دیسک کلاچ و فلایویل کار می‌کند و در انتقال قدرت و تعویض دنده مفید خواهد بود.

بیشتر بدانید: علائم تمام شدن صفحه کلاچ خودرو

 فلایویل

فلایویل به میل‌لنگ موتور متصل است و نقش مهمی در ذخیره انرژی چرخشی دارد. این انرژی ذخیره شده برای حفظ حرکت موتور در حین تعویض دنده استفاده می‌شود و این اطمینان را ایجاد می‌کند که قدرت به طور یکنواخت به گیربکس منتقل شود.

مکانیزم رهاسازی

این بخش که اغلب به‌عنوان بلبرینگ رهاسازی یا بلبرینگ پرتاب هم شناخته می‌شود، یک قطعه مهم در سیستم کلاچ خودرو است. این قطعه برای تسهیل درگیر و خارج کردن کلاچ عمل می‌کند.

بیشتر بدانید: آموزش رگلاژ کلاچ خودرو به 2 روش دستی و خودتنظیم!

انواع کلاچ بر اساس نوع دیسک‌ها

کلاچ هیدرولیک برای کارکرد صحیح این نوع کلاچ، فعال شدن سیال هیدرولیک ضروری است. به‌همین دلیل، کلاچ هیدرولیک دیسکی ندارد؛ چراکه نیروی مورد نیاز برای حرکت خودرو توسط توربینی تولید می‌شود که به کمک چرخش موتور خودرو هدایت خواهد شد. به طور خاص، کلاچ هیدرولیک به دلیل مصرف سوخت بالا و هزینه بالای نگهداری خودرو استفاده نمی‌شود. اما می‌توان آن را در خودروهای صنعتی مشاهده کرد.

• کلاچ تک دیسک: این نوع کلاچ به دلیل داشتن تنها یک دیسک بین فلایویل موتور و صفحه فشار، کلاچ تک دیسک نامیده می‌شود.
• کلاچ دو دیسک: کلاچ دو دیسک دارای دو دیسک برای انتقال صحیح قدرت از موتور به گیربکس است. سیستم کلاچ دو صفحه‌ای را می‌توان در خودروهایی مشاهده کرد که به تولید قدرت بسیار زیادی نیاز دارند.
• کلاچ چند دیسک: این مدل کلاچ از مجموعه‌ای از دیسک‌های اصطکاکی تشکیل شده است که مسئول کنترل انتقال قدرت در خودرو هستند. به عنوان مثال، کلاچ چند دیسک را می‌توان در موتورسیکلت‌ها پیدا کرد.

برای اطلاعات تکمیلی مقاله مشکلات بعد از تعویض دیسک و صفحه را چگونه رفع کنیم؟را مطالعه کنید.

انواع کلاچ بر اساس نوع خنک‌کنندگی

• کلاچ خشک: کلاچ خشک بدون نیاز به روغن و تنها با هوا خنک می‌شود.
• کلاچ مرطوب: هنگامی که خنک‌کنندگی توسط روغن انجام می‌شود، منظور کلاچ مرطوب است.
  انواع کلاچ بر اساس نوع کنترل
• کلاچ اصطکاکی: این مدل کلاچ رایج‌ترین مدل در خودروها است. از نظر عملکرد، کلاچ اصطکاکی از فلایویل تشکیل شده است که توسط یک بوش برنجی روی شفت اولیه گیربکس پشتیبانی می‌شود.

 کلاچ الکترومغناطیسی

این نوع کلاچ که به‌عنوان کلاچ برقی کمکی شناخته می‌شود، بر اساس اصل الکترومغناطیس کار می‌کند. در واقع این نوع کلاچ، یک میدان الکترومغناطیسی توسط یک هسته آهنی و یک سیم‌پیچ برای انتقال گشتاور تولید می‌شود.

کاربرد کلاچ ماشین چیست؟

در خودروهای دنده دستی، کلاچ وسیله‌ای است که انتقال روان و بدون مشکل بین دنده‌ها را فراهم می‌کند. در واقع این بخش یک جزء اساسی و اولیه در عملکرد هر وسیله نقلیه است. کلاچ خودرو هفت عملکرد اصلی دارد که برای عملکرد روان و صحیح خودرو ضروری هستند.

اتصال و قطع ارتباط

عملکرد اصلی کلاچ، اتصال و قطع ارتباط بین موتور و جعبه دنده است. زمانی که پدال کلاچ فشرده می‌شود، کلاچ قطع و قدرت موتور از جعبه دنده جدا خواهد شد. با رها کردن پدال کلاچ، کلاچ وصل می‌شود و اجازه می‌دهد تا قدرت از موتور به جعبه دنده و در نهایت به چرخ‌ها منتقل شود.

تغییر دنده روان

کلاچ امکان تغییر دنده‌های روان و بدون مشکل را فراهم می‌کند. هنگام تعویض دنده در خودروهای با جعبه دنده دستی، کلاچ به‌طور موقت موتور را از جعبه دنده جدا می‌کند تا بتوانید دنده مورد نظر را بدون آسیب به جعبه دنده انتخاب کنید.

شروع حرکت از حالت سکون

کلاچ به خودرو اجازه می‌دهد از حالت سکون حرکت کند. وقتی پدال کلاچ را به تدریج رها می‌کنید و پدال گاز را فشار می‌دهید، قدرت موتور به چرخ‌ها منتقل می‌شود و خودرو حرکت کند. پس کلاچ ماشین در شروع حرکت خودرو نقش مهمی دارد.

کنترل قدرت

کلاچ به راننده این امکان را می‌دهد که کنترل دقیقی بر انتقال قدرت از موتور به چرخ‌ها داشته باشد. راننده می‌تواند با تنظیم پدال کلاچ، سرعت خودرو را کنترل کند تا مانع از توقف ناخواسته خودرو شود.

محافظت از موتور

کلاچ به‌عنوان یک مانع حفاظتی بین موتور و جعبه دنده عمل می‌کند. این قطعه شوک‌ها و لرزش‌ها را جذب خواهد کرد تا از آسیب به جعبه دنده و موتور هنگام حرکت خودرو جلوگیری کند.

حالت خنثی

هنگامی که کلاچ ماشین به‌طور کامل قطع می‌شود، جعبه دنده در حالت خنثی قرار می‌گیرد. این بدین معناست که قدرت موتور به طور کامل از چرخ‌ها جدا می‌شود و موتور می‌تواند بدون تاثیر بر حرکت خودرو کار کند. این ویژگی زمانی مفید است که خودرو در حالت آرام یا در حال استارت قرار دارد.

ایمنی

کلاچ می‌تواند به‌عنوان یک ویژگی ایمنی در مواقع اضطراری استفاده شود. راننده با فشردن پدال کلاچ، می‌تواند خیلی سریع قدرت را از چرخ‌ها جدا و در موقعیت‌های خاص از حرکت ناخواسته خودرو جلوگیری کند یا کنترل خودرو را برگرداند.

نحوه استفاده از کلاچ ماشین؛ کلاچ چگونه کار می‌کند؟

با توجه به عملکردهای مهمی که کلاچ دارد، درک نحوه کارکرد آن ضروری است. کلاچ خودرو با وصل و قطع ارتباط بین موتور و جعبه دنده عمل می‌کند. این عملکرد امکان تغییر دنده‌های روان و انتقال کنترل‌شده قدرت در خودروهای با جعبه دنده دستی را فراهم خواهد کرد. در ادامه نحوه استفاده از کلاچ به‌صورت مرحله‌به‌مرحله آورده شده است.

وضعیت شروع

سیستم کلاچ از وضعیت درگیر شروع می‌شود؛ این بدین معنی است که دیسک کلاچ به فلایویل فشار وارد می‌کند. این اتصال اجازه می‌دهد تا قدرت از موتور به جعبه دنده و در نهایت به چرخ‌ها منتقل شود. زمانی که راننده می‌خواهد برای تعویض دنده یا توقف کلاچ را قطع کند، پدال کلاچ را با پای خود فشار می‌دهد. این عمل مکانیزم کلاچ را فعال می‌کند.

قطع ارتباط

فشردن پدال کلاچ یک سیستم هیدرولیکی یا مکانیکی را فعال می‌کند که کلاچ را قطع می‌کند. قطعه اصلی مسئول این کار صفحه کلاچ است. این صفحه از طریق یک سری اتصال‌ها به پدال کلاچ متصل است و از دیسک کلاچ جدا می‌شود. این عمل شکافی بین صفحه فشار و دیسک کلاچ ایجاد می‌کند که اتصال موتور به جعبه دنده را قطع خواهد کرد.

وضعیت خنثی

زمانی که کلاچ به‌طور کامل قطع شود؛ یعنی پدال کلاچ به‌طور کامل فشرده است و جعبه دنده در وضعیت خنثی قرار می‌گیرد. در این وضعیت، قدرت موتور به چرخ‌ها منتقل نمی‌شود. خودرو می‌تواند در حالت بی‌حرکت قرار گیرد و راننده می‌تواند دنده‌ها را بدون آسیب به جعبه دنده تعویض کند.

انتخاب دنده

با قطع بودن کلاچ و قرار گرفتن جعبه دنده در حالت خنثی، راننده می‌تواند دنده مورد نظر خود را با استفاده از دسته دنده انتخاب کند. ازآنجایی‌که هیچ اتصالی بین موتور و جعبه دنده وجود ندارد، دنده‌ها می‌توانند به‌صورت روان تعویض شوند.

رها کردن پدال کلاچ

بعد از انتخاب دنده، راننده به‌تدریج پدال کلاچ را رها می‌کند. با رها شدن پدال، صفحه کلاچ به دلیل فشار فنر یا عمل هیدرولیکی به سمت دیسک کلاچ حرکت می‌کند. این عمل کلاچ را دوباره وصل می‌کند و قدرت موتور را به جعبه دنده باز می‌گرداند.

انتقال قدرت

با وصل شدن کلاچ، قدرت موتور از طریق دیسک کلاچ به جعبه دنده منتقل می‌شود. این انتقال قدرت به خودرو اجازه می‌دهد تا در دنده انتخاب‌شده به جلو یا عقب حرکت کند.

کنترل کلاچ

در حین رانندگی عادی، راننده می‌تواند با کنترل فشار روی پدال کلاچ، میزان درگیری کلاچ را تنظیم کند. مهارت در این کار برای تعویض دنده‌های نرم و شتاب‌گیری کنترل‌شده ضروری است و از خاموش شدن موتور یا حرکت‌های ناگهانی خودرو جلوگیری می‌کند.

تکرار در صورت نیاز

راننده این فرایند را هنگام تعویض دنده‌ها، شتاب‌گیری، کاهش سرعت یا توقف تکرار می‌کند. راننده می‌تواند با استفاده از پدال کلاچ، اتصال و قطع ارتباط کلاچ را کنترل کند و از این طریق بر سرعت و جهت حرکت خودرو کنترل دقیقی داشته باشد.

عمر مفید کلاچ ماشین چقدر است؟

عمر مفید کلاچ خودرو می‌تواند باتوجه‌ به عوامل مختلفی مانند عادات رانندگی، نگهداری و نوع خودرو بسیار متفاوت باشد. به طور متوسط، یک کلاچ با نگهداری مناسب در یک خودروی سواری می تواند بین 80000 تا 160000 کیلومتر دوام بیاورد. اما برخی از کلاچ‌ها ممکن است با استفاده و نگهداری مناسب، حتی عمر بیشتری داشته باشند.

عمر مفید کلاچ خودرو تحت تاثیر ترکیبی از این عوامل است و پیش‌بینی دقیق مدت زمان دوام یک کلاچ در هر وسیله نقلیه خاص می‌تواند چالش‌برانگیز باشد. بازرسی، نگهداری و رانندگی با دقت می‌تواند به افزایش عمر مفید کلاچ و اطمینان از عملکرد بهینه آن کمک کند.

اگر به مشکل کلاچ ماشین مشکوک هستید یا علائم خرابی کلاچ را تجربه می‌کنید باتعمیرکار ماهر مشورت کنید. در جدول زبر برخی از عواملی که می توانند بر عمر مفید کلاچ خودرو تاثیر بگذارند، آورده شده است.

بیشتر بدانید: 8 نکتۀ مراقبت از کلاچ خودرو در برابر آسیب

علائم خرابی کلاچ ماشین چیست؟

آسیب‌دیدگی یا فرسودگی شدید کلاچ می‌تواند مشکلاتی ایجاد کند که در نهایت به اختلال در عملکرد گیربکس یا شتاب‌گیری منجر شود. خوشبختانه، نشانه‌هایی وجود دارد که خرابی کلاچ ماشین را به شما هشدار می‌دهند:

صدای غیرعادی

شنیدن صدای ساییدگی هنگام تعویض دنده می‌تواند نشان‌دهنده نقص در سیستم هیدرولیک باشد که باعث عدم قطع کامل اتصال کلاچ می‌شود. همچنین این صدا ممکن است به دلیل آسیب‌دیدگی سینکرونایزرهای گیربکس باشد.

گیر کردن پدال کلاچ

اگر احساس می‌کنید کلاچ خیلی نرم شده است یا هنگام آزاد کردن پدال در ارتفاع بیشتری درگیر می‌شود، احتمالا زمان تعویض آن خواهد بود.
اگر پدال کلاچ به کف خودرو چسبیده است، این مشکل می‌تواند ناشی از خرابی سیلندر باشد که باعث نشتی روغن هیدرولیک می‌شود.

پدال سفت نشان‌دهنده نقص در دیسک فشار یا سیستم هیدرولیک است که نیاز به بررسی دقیق دارد.

 بوی سوختگی

اگر بوی سوختگی شدیدی احساس می‌کنید، ممکن است دیسک کلاچ به دلیل اصطکاک بیش‌ازحد و لغزش زیاد داغ و سوخته باشد. این مشکل اغلب برای رانندگان مبتدی رخ می‌دهد؛ اما اگر این بو به طور مداوم وجود داشته باشد، نشان‌دهنده یک مشکل جدی است.

لغزش کلاچ و تعویض دنده

اگر هنگام شتاب‌گیری موتور دور می‌گیرد، ولی سرعت خودرو افزایش پیدا نمی‌کند، این نشانه لغزش کلاچ است. این مشکل به تعویض دیسک کلاچ نیاز دارد. توجه داشته باشید که اگر تعویض دنده با مقاومت همراه است، احتمالا مشکل از عدم درگیری مناسب کلاچ یا مشکلات داخلی گیربکس مانند سینکرونایزرها یا چنگال‌های تعویض دنده باشد.

راهکارهایی برای جلوگیری از استهلاک کلاچ ماشین

مراقبت از کلاچ ماشین می‌تواند عمر مفید آن را افزایش دهد و عملکرد نرم و روان آن را تضمین کند. در ادامه چند نکته برای کمک به نگهداری کلاچ خودروی شما آورده شده است.

از تکیه دادن پای خود روی پدال کلاچ خودداری کنید

پای خود را زمانی که از کلاچ استفاده نمی‌کنید، از روی پدال کلاچ بردارید. تکیه دادن پای شما روی پدال می‌تواند باعث سایش و خرابی کلاچ شود. در ترافیک باید وسیله نقلیه را در حالت خلاص قرار دهید و پدال کلاچ را رها کنید تا اینکه آن را به طور مداوم نگه دارید. این کار باعث کاهش سایش بلبرینگ رهاسازی کلاچ می‌شود.

از پدال کلاچ به درستی استفاده کنید

هنگام کار با کلاچ، پدال را کاملا فشار دهید تا آن را از حالت درگیر خارج و به تدریج آن را رها کنید تا درگیر شود. از نگه داشتن کلاچ ماشین در حالت نیمه‌درگیر خودداری کنید؛ چراکه این امر می‌تواند منجر به سایش زودرس شود.

تعویض دنده‌های نرم با سرعت مناسب

دنده‌ها را به آرامی تعویض کنید و از تعویض‌های ضربه‌ای خودداری کنید. هماهنگ‌ کردن دور موتور می‌تواند به شما کمک کند تا نرم‌تر تعویض دنده کنید و فشار روی کلاچ را کاهش دهید.

دقت داشته باشید تا شرایط کلاچ هیدرولیک استاندارد باشد

اگر خودروی شما دارای سیستم کلاچ هیدرولیک است، لازم است با انجام سرویس‌ها مخصوص کلاچ‌های هیدرولیک مانند استفاده از روغن‌ها هیدرولیک یا سرویس‌های منظم و به موقع، از استهلاک قطعات این نوع کلاچ جلوگیری کنید.

راهنمای تعمیر کلاچ ماشین

تعمیر کلاچ ماشین یکی از کارهای مهم در نگهداری خودرو است که برای حفظ عملکرد بهینه سیستم انتقال قدرت انجام می‌شود. این فرایند شامل شناسایی مشکلات است. در حین تعمیر، اجزای اصلی مانند صفحه کلاچ، دیسک کلاچ، و بلبرینگ بررسی و در صورت نیاز تعویض یا تنظیم می‌شوند. استفاده از قطعات باکیفیت و مراجعه به تعمیرکار متخصص از جمله نکات ضروری برای اطمینان از دوام و عملکرد صحیح کلاچ است.

جمع‌بندی

همان‌طور که در بالا اشاره شد، کلاچ ماشین یکی از مهم اجزای سیستم انتقال قدرت است که عملکرد صحیح آن تاثیر مستقیمی بر تجربه رانندگی و عمر قطعات دارد. نگهداری صحیح از کلاچ، مانند استفاده بهینه و جلوگیری از فشار بیش‌ازحد، می‌تواند از بروز مشکلات جلوگیری کند و هزینه‌های تعمیرات را کاهش دهد.

انتخاب قطعات باکیفیت و هماهنگ با مدل خودرو هم نقش مهمی در بهبود عملکرد کلاچ دارد. با توجه به اهمیت این قطعه، توجه به علائم خرابی و اقدام به موقع برای تعمیر یا تعویض آن، ایمنی و کارایی خودرو را تضمین خواهد کرد.

اگر در مورد کلاچ سوالی دارید که ذهن شما را مشغول کرده است، می‌توانید آن را در بخش نظرات این مقاله بنویسید. سوال شما توسط متخصصین آچاره پاسخ داده می‌شود و پس آن ایمیلی مبنی بر پاسخ سوال برایتان ارسال خواهد شد.

سوالات متداول